Fıtr sözlükte "orucu açmak", fıtra da "yaratılış" manasına gelir. Türkçe da fitre şeklinde söylenen "fıtır sadakası" şöyle tarif edilir: Ramazan bayramında kavuşan ve asli ihtiyaçlarının dışında belli bir miktar mala sahip olan Müslümanların kendileri ve velayetleri altındaki kişiler için yerine getirmekle yükümlü oldukları mali bir ibadettir. Fıtır sadakasına baş zekâtı ve beden zekâtı da denmektedir. Bu isimlendirmeler onun şahsa bağlı, şahıs başına konulmuş mali bir mükellefiyet olması özelliğine dayanmaktadır.
Sadaka-i fıtır, Ramazan orucunun farz olduğu hicri 2. yılın Şaban ayında, zekâttan önce meşru kılınmıştır.
Sadaka-i fıtır nisaba malik olan her müslümana vaciptir. Vacip olmasının şartları: Müslüman olmak, hür olmak ve asli ihtiyaçlarından fazla nisap miktarı mala sahip olmaktır. Zekâtta olduğu gibi bu malın üreyici olması ve üzerinden bir yıl geçmesi şart değildir.
Sadaka- i fıtır vermek kendisine vacip olan kişiye, küçük çocuklarının ve Müslüman kölelerinin de sadaka-i fıtralarını vermesi vacip olur. Hanımın sadaka-i fıtırını vermesi kocaya vacip değildir. Sadaka-i fıtır olarak para vermekte caizdir. Bilakis fakire faydalı olacaksa bu daha faziletlidir.
İslamın vacipleri: Dürr'ül Muhtar'da islamın vaciplerinin yedi olduğu yazılıdır. Bunlar: Sadaka-i fıtır, yakınların nafakası, vitir, kurban, ömre, anne- babaya hizmet, kadının kocaya hizmet etmesi.
Görüldüğü üzere fıtır sadakası islamın vaciplerinden biridir. Peygamber Efendimiz bayramdan bir veya iki gün önce hutbe okur şöyle buyururdu: "Büyük olsun, küçük olsun, hür olsun, köle olsun her kişi için bir sa' (ölçek yani 1458 veya 1667 gr.) buğday yahut yarım sa' (ölçek yani 2917 veya 3333 gr) arpa yahut hurma veriniz.
Vücup Vakti: Hanefilere göre Ramazan bayramının 1. günü tan yerinin ağarması, çoğunluğa göre ise ramazanın son günü güneşin batması anıdır.
Ödeme vakti: Ramazan bayramından bir veya iki gün öncesi ile bayram namazı vakti arasında kalan süre içinde eda edilir. Ramazan ayının girmesinden itibaren ödenebilir. Bayram namazından sonraya bırakmamalıdır. Namazdan sonraya bırakmakla borçtan düşmez. Ödeninceye kadar borç kalır.
Hadisi Şerif: Cerir (R.A)'dan Ramazan orucu sadaka-i fıtır verilinceye kadar sema ile arz arasında askıdadır.
Hadisi Şerif: Sadaka-i fıtır oruçlu için hatalı ve çirkin sözlerden bir temizlik, yoksullar için yemektir. Kim onu bayram namazından önce verirse, makbul bir sadakadır. Kimde onu bayram namazından sonra verirse sadakalardan bir sadaka olur, sevabı azalır. (İhya c.1 628)
Fitre verenin an kazancı olur.
1- Vücudu günahlardan temizlenir.
2- Boynu cehennemden azad olur.
3- Orucu makbul olur.
4- Cennet kendisine vacip olur.
5- Kabrinden emin olarak çıkar.
6- O seneyaptığı hayırlar makbul olur.
7- Şefaat kendisine vacip olur.
8- Sırat üzerinden şimşek gibi geçer.
9- Mizanda hasenatı ağır gelir.
10- Allahü Teala onun ismini şakiler defterinden siler