Günahtan, kabahatten pişmanlıkla dönerek bir daha işlemekten vazgeçmek yerinde kullan bir tabirdir.
Büyük Âlim Elmalı Hamdi Yazır tevbe ayetinde ki tevbei nasuhu izah ederken halk arasında yanlışlıkla tövbe suretinde kullanılan tevbe için su tafsilatı veriyor. "Tevbe-i Nasuh: Nasuh bir tevbe- tevbe iman makamlarının evveli, hak yolculuğunun mebde-i vuslat kapısının anahtarı."
Lugatta: Rucu etmek, dönmek demek olan tevbe şer'an da kabahattan nedamet ederek vazgeçmektir. Vicdanın da o çirkinliğinden dolayı değil de bedenine veya malına ya da haysiyetine bir zarar gibi herhangi bir korku veya ümit sebebiyle vazgeçmek, geçenlere tevbe değildir. Tevbe yaptığı bir menfaatini bile görse onun haddi zatında çirkinliği duyup tiksinerek vazgeçmektir.
Burada tevbenin sıfatı olan Nasuh, gafur vezninde mübalağa sığası olup nush nasihat maddesindendir. Bu madde Kamus sahibinin de Besair'de beyan ettiği vechi ile esasen iki manaya mevzudur.
Birisi halislik ve safilik manasınadır. Nitekim mumu alınmış halis bala " aseli nasıh" denilir. Bu manaca nasuh çok halis ve temiz demek olur.
Birisi de söküğü dikmek, yırtığı yamamak suretiyle düzeltilmek manasınadır. Nitekim elbisenin dikişine "nesahat-üs sevb" denir. Bu manaca nasuh, çok islah edici, hiçbir gedik bırakmayacak veçhile eskileri düzeltip iyi onarıcı demek olur. Bu iki mananın mecmuundan me'huz olarak ta nusb, hüsnü niyet ve hulus-ı kalp ile hayırhahlık ederek eksikleri düzeltip ıslah edecek öğüt vermek, vazetmek, nasihat eylemek manasına gelir ki nasihat o verilen öğütün ismidir. Bu manaca da nasuh çok iyi nasihat edici olur. Evvelki ikisinde nasuh tevbenin doğrudan doğru sıfatı olarak halis, ciddi temiz bir tevbe demektir.
Üçüncü bir manaca ise nasuh hakikatte tevbe eden kimsenin vasfı olup tevbeye mecaz-ı akli suretiyle isnad edilmiş olur. Yani bir tevbe ki, onunla tevbe eden kimse evvela kendi nefsine sonra da dolayısıyla diğerlerine çok iyi nasihat verir. Düzeltmiş olacağından nefsin hakkıyla düzelmesine sebep olan o tevbesine izafet terkibiyle çok iyi nasihatçinin tevbesi, manasına tevbe-i nasuh demek doğru olacağı gibi tavsif terkibiyle çok iyi nasihat edici, nasuh tevbe manasına tevbe-i nasuh demek daha beliğ olarak doğrudur.
Bu tevbe nasıl olur? Kabahatlerden başka bir sebeple değil, mahsa çirkinlikleri yani Allah rızasına muhalif bir kabahat oldukları için vicdanında nedamet ederek ve irtikâbından şiddetli gam duyarak ve bir daha bir çirkinlik yapmamaya azmeyleyerek vazgeçmek ve nefsini buna alıştırıp hiçbir sebep ve mânia karşısında dönmemeye karar vermekle olur.
Yorumlar
