Bir ülke geleceğini nasıl kurar? Geçmişinin başarılarını tekrarlayarak mı, yoksa geçmişinden aldığı güçle yeni bir gelecek tasarlayarak mı? Türkiye’nin bugün yanıtlaması gereken temel sorulardan biri budur.

Mustafa Kemal Atatürk’ün Türkiye’ye bıraktığı en önemli miras, sadece bağımsızlık mücadelesinin zaferi veya Cumhuriyet’in kuruluşu değildir. Asıl miras, bir toplumun kendi kaderini belirleyebilme iradesi ve bu iradeyi akıl, bilim, hukuk ve çağdaş uygarlık hedefleri doğrultusunda kullanabilme kararlılığıdır.

Atatürk, Türkiye’yi sadece işgalden kurtarmayı değil, zihinsel, toplumsal, ekonomik ve siyasal bakımdan yeniden kurmayı hedeflemişti. Cumhuriyet bu nedenle basit bir yönetim değişikliğinden ibaret değildi. Bir zihniyet devrimiydi.

Bugün Türkiye’nin önündeki en önemli mesele, Cumhuriyet’in bu kurucu felsefesini günümüzün koşullarıyla yeniden buluşturmaktır.

Cumhuriyet, seçimlerden ibaret değildir. Seçimler demokrasinin vazgeçilmez unsurlarındandır; ancak demokrasi, aynı zamanda hukukun üstünlüğü, kuvvetler ayrılığı, bağımsız yargı, özgür basın, düşünce özgürlüğü ve yurttaşların eşitliği demektir.

Atatürk’ün egemenliği kayıtsız şartsız millete vermesi, sadece bir siyasal yetki devri değildi. Yurttaşı, devletin karşısında edilgen bir tebaa olmaktan çıkarıp devletin sahibi ve siyasal hayatın öznesi hâline getiren tarihsel bir tercihti.

Bu tercihin günümüzdeki karşılığı, güçlü kurumlara ve güçlü yurttaşlara sahip bir demokratik cumhuriyettir.

Türkiye’nin geleceği, kişilerin gücünden çok kurumların gücüne dayanmalıdır. Devletin devamlılığı, hukuk kurallarının kişilere göre değişmemesiyle sağlanır. Hiç kimsenin makamı, yetkisi veya siyasal konumu hukukun üzerinde olmamalıdır.

Atatürk’ün çağdaşlaşma anlayışı da bu noktada yeniden önem kazanıyor. Çağdaşlaşmak, sadece teknolojik araçları kullanmak, büyük binalar yapmak veya ekonomik büyüme rakamlarını yükseltmek değildir. Çağdaşlaşmak, insanın hak ve özgürlüklerini güvence altına alan, farklı düşüncelere saygı gösteren, bilimsel düşünceyi esas alan ve bireyin yeteneklerini geliştirmesine imkân sağlayan bir toplumsal düzen kurmaktır.

Türkiye’nin yeni yüzyıldaki hedefi, geçmişin kurumlarını ve tartışmalarını olduğu gibi sürdürmek olmamalıdır. Cumhuriyet’in temel değerlerini korurken onları daha ileriye taşıyacak demokratik yenilenmeyi gerçekleştirmelidir.

Bunun için öncelikle eğitimden yargıya, kamu yönetiminden ekonomiye kadar bütün kurumlarda liyakat ve hesap verebilirlik esas alınmalıdır. Devlet yönetiminde sadakat, kişilere değil anayasal düzene ve kamu yararına gösterilmelidir.

Toplumun farklı kesimleri arasındaki siyasal ve kültürel ayrışmalar azaltılmalı; yurttaşlık bağı, ortak geleceğin temel dayanağı hâline getirilmelidir.

Unutulmamalıdır ki; Atatürk’ün Cumhuriyet’i, bir grubun veya düşüncenin değil, bütün yurttaşların ortak eseridir.

Bugün Türkiye’nin ihtiyacı yeni bir geçmiş tartışması değil, yeni bir gelecek sözleşmesidir. Bu sözleşmenin temelinde demokrasi, hukuk, laiklik, bilim, özgürlük ve toplumsal dayanışma bulunmalıdır.

Atatürk’ün vizyonunu anlamak, onun döneminde yaşamak değil, onun açtığı çağdaşlaşma yolunda bugünün sorunlarına bugünün aklıyla çözümler üretmektir.

Cumhuriyet, tamamlanmış bir tarih değil; her kuşağın yeniden kurmak, korumak ve geliştirmek zorunda olduğu bir gelecek projesidir.