İnsanlık bu denli büyük bir değişimi ve dönüşümü daha önce yaşamadı. Bu bağlamda tarihin en büyük çelişkilerinden biriyle karşı karşıyayız. Bilgimiz her geçen gün artıyor. Teknolojimiz gelişiyor. Hastalıkları daha iyi tanıyor, uzaya daha uzak mesafelere ulaşıyor, doğayı ve evreni daha ayrıntılı inceliyoruz. Yapay zekâ sayesinde bilgiye ulaşmak ve onu işlemek hiç olmadığı kadar kolaylaşıyor.
Bütün bu gelişmeler bizi daha bilge yapıyor mu?
Bilgi ile bilgelik aynı şey değildir. Bilgi, bir konuda ne olduğunu ve nasıl gerçekleştiğini bilmemizi sağlar. Bilgelik ise o bilgiyi ne zaman, hangi amaçla ve hangi sonuçları gözeterek kullanmamız gerektiğini anlamamıza yardımcı olur.
Örneğin yapay zekâ bir hastalığın teşhisinde doktora yardımcı olabilir. Binlerce araştırmayı kısa sürede tarayabilir, olası tedavi seçeneklerini karşılaştırabilir. Fakat hastanın korkusunu anlamak, onun yaşam şartlarını değerlendirmek, tedavi kararının insani sonuçlarını düşünmek de gerekir.
Benzer bir durum hukukta, eğitimde, ekonomide ve toplumsal yaşamda karşımıza çıkıyor. Bir sistem son derece hızlı ve tutarlı hesaplamalar yapabilir. Ancak adaletin ne olduğunu, özgürlüğün nerede başlayıp nerede sınırlandırılması gerektiğini veya bir insanın onurunun hangi şartlarda korunacağını sadece hesaplama meselesi olarak göremeyiz.
Asıl mesele, yapabildiğimiz her şeyi yapmamız gerekip gerekmediğidir.
Günümüzde teknoloji sayesinde insan hayatına müdahale edebilecek çok güçlü araçlara sahibiz. İnsan davranışlarını tahmin edebiliyor, kişisel tercihleri analiz edebiliyor, büyük toplulukları etkileyebilecek iletişim sistemleri kurabiliyoruz. Ancak bu güçlerin nasıl kullanılacağı konusunda aynı ölçüde gelişmiş bir ahlaki anlayışa sahip olduğumuzu söylemek zor…
Daha güçlü teknoloji, kendiliğinden daha adil bir dünya yaratmıyor.
Daha fazla üretim, herkesin refahını artırmıyor. Daha fazla iletişim, insanların birbirine yakınlaşmasını garanti etmiyor. Daha fazla bilgi de daha az hata yapacağımız anlamına gelmiyor.
Bu nedenle yapay zekâ çağında eğitimin ve düşünce hayatının yeniden ele alınması gerekiyor. Çocuklara ve gençlere sadece bilgi ezberletmek yerine soru sormayı, şüphe etmeyi, farklı düşünceleri değerlendirmeyi öğretmeliyiz. Bir bilgiyi nereden aldıklarını, doğru olup olmadığını ve hangi amaçla kullanıldığını sorgulamalarını sağlamalıyız.
Felsefe, etik, sanat ve edebiyat bu açıdan yeniden önem kazanıyor. Çünkü bunlar insana sadece bilgi kazandırmaz; dünyaya farklı açılardan bakma, insanı anlama ve hayatın anlamı üzerine düşünme imkânı verir.
Yapay zekâ bize çok sayıda cevap sunabilir. Ancak doğru soruyu sormak hâlâ çok önemli… Üstelik bazı soruların tek bir doğru cevabı da yoktur.
Nasıl bir toplumda yaşamak istiyoruz? Ekonomik kazanç mı, insan onuru mu daha önemli? Güvenlik uğruna özgürlüğümüzden ne kadar vazgeçebiliriz? Teknolojik gelişmenin yararları toplumun bütün kesimlerine nasıl dağıtılabilir?
Bunlar sadece mühendislerin veya teknoloji şirketlerinin cevaplayabileceği sorular değildir. Hepimizi ilgilendirir.
Geleceğin insanı, yapay zekâdan daha fazla bilgiye sahip olmak zorunda değil. Fakat sahip olduğu bilgiyi değerlendirebilecek, sonuçlarını düşünebilecek ve gerektiğinde yanlış olduğunu kabul edebilecek bir düşünce olgunluğuna sahip olmalı.
Belki de önümüzdeki dönemde en değerli insan özelliği, her sorunun cevabını bilmek değil, hangi soruların gerçekten önemli olduğunu anlayabilmek olacak.
Makineler daha zeki hâle gelirken insanların daha bilge hâle gelmesi gerekiyor. Çünkü zekâ bize neler yapabileceğimizi gösterir. Bilgelik ise neleri yapmamamız gerektiğini hatırlatır.
