Mustafa Kemal Atatürk’ün Türkiye’ye kazandırdığı en büyük düşünsel devrimlerden biri, toplumun kaderini değiştirecek gücün akılda ve bilimde olduğunu göstermesidir.
Bir ülke sadece coğrafyasıyla, doğal kaynaklarıyla, nüfusuyla veya tarihsel geçmişiyle güçlü olmaz. Gerçek gücünü yetiştirdiği insanlardan, ürettiği bilgiden, geliştirdiği teknolojiden ve oluşturduğu kültürel birikimden alır.
Atatürk, Cumhuriyet’i kurarken bu gerçeği görmüş ve yeni Türkiye’nin temelini eğitim, bilim ve kültür üzerine inşa etmeye çalışmıştır.
Bugün Türkiye’nin geleceği açısından bu yaklaşımın yeniden ve daha güçlü biçimde ele alınmasına ihtiyaç var.
Atatürk’ün eğitim anlayışının merkezinde özgür düşünen, sorgulayan, araştıran ve üreten insan vardır. Çünkü ezberleyen insan mevcut bilgiyi tekrar edebilir; ancak sorgulayan insan yeni bilgi üretir. Bir ülkenin gelişmesi için ihtiyaç duyduğu insan tipi de budur.
Türkiye’nin eğitim sistemi, çocuklara sadece sınav kazandırmayı değil, hayatı anlamayı, sorun çözmeyi, eleştirel düşünmeyi ve yeni fikirler geliştirmeyi öğretmelidir.
Bugün eğitimde karşı karşıya olduğumuz temel sorunlardan biri, bilgiye erişim ile bilgi üretimi arasındaki mesafedir. Dünyanın en gelişmiş teknolojilerine erişebilen bir toplum olmak önemlidir; ancak bu teknolojileri geliştirebilen, dönüştürebilen ve insanlığın ortak bilgi birikimine katkı sağlayabilen bir toplum olmak çok daha önemlidir.
Türkiye, bilimsel araştırma ve geliştirmeyi ulusal kalkınma politikasının merkezine yerleştirmelidir.
Üniversiteler sadece diploma veren kurumlar olmaktan çıkarılmalı; özgür araştırmanın, bilimsel tartışmanın ve yenilikçi düşüncenin merkezleri hâline getirilmelidir. Akademik özgürlük korunmalı, bilim insanlarının çalışmalarını siyasal veya ideolojik baskılardan uzak biçimde yürütebilmesi sağlanmalıdır.
Öğretmenlik mesleği yeniden toplumsal saygınlığın merkezine yerleştirilmelidir. Çünkü eğitimde kalite, öncelikle öğretmenin niteliği ve çalışma koşullarıyla ilgilidir.
Diğer taraftan, Türkiye’nin teknoloji politikası da yeni bir aşamaya geçmelidir. Yapay zekâ, biyoteknoloji, kuantum teknolojileri, ileri malzemeler, savunma sanayisi, enerji depolama ve uzay teknolojileri gibi alanlarda bilimsel kapasite oluşturmak zorundayız.
Ancak teknoloji üretmek, sadece ekonomik rekabet meselesi değildir. Aynı zamanda toplumsal bağımsızlık meselesidir.
Atatürk’ün ekonomik ve siyasal bağımsızlığı birbirinden ayrı düşünmeyen yaklaşımı, bugün teknolojik bağımsızlık bakımından da anlamlıdır.
Bir ülke kendi bilgisini, teknolojisini ve nitelikli insan kaynağını geliştiremediğinde geleceğini bütünüyle kendisi belirleyemez.
Burada kültür ve sanatın önemini de unutmamak gerekir. Bilim, insanlığın nasıl düşündüğünü; sanat ise insanın kendisini ve dünyayı nasıl algıladığını zenginleştirir. Edebiyat, tiyatro, müzik, sinema ve görsel sanatlar, özgür düşünen toplumların vazgeçilmez unsurlarıdır.
Atatürk’ün kültür ve sanat alanındaki girişimleri, yeni Cumhuriyet’in sadece ekonomik ve siyasal değil, aynı zamanda zihinsel ve kültürel bir dönüşüm gerçekleştirmeyi amaçladığını gösterir.
Türkiye’nin ihtiyacı, bilimi ideolojilerin hizmetine sokmak değil, bilimi toplumsal ilerlemenin ortak zemini hâline getirmektir.
Çocuklarımızı geleceğin mesleklerine hazırlarken onları geleceğin sorunlarını çözebilecek insanlar olarak yetiştirmeliyiz.
Atatürk’ün gösterdiği hedef, sadece çağdaş uygarlık düzeyine ulaşmak değil, onu aşmaktı.
Bu hedefe ulaşmanın yolu ise açıktır. Daha nitelikli eğitim, daha özgür üniversite, daha güçlü bilim, daha yaratıcı kültür ve daha fazla teknoloji üretimi…
Cumhuriyet’in ikinci yüzyılında en büyük kalkınma projemiz, düşünen, sorgulayan, üreten ve özgür bireylerden oluşan bir bilim toplumu yaratmak olmalıdır.
