Sarar, Eskişehir’in en bilinen markalarından biri. Hatta yalnızca marka bilinirliği bakımından düşündüğümüzde, Eskişehirspor’un, ETİ’nin, Kalabak suyunun yanında, Eskişehir’in kendi sınırlarının dışında da tanınmasını ve konuşulmasını sağlayan kuruluşlardan biri.
Bu bilinirliği yalnızca ticari kapasitesiyle açıklamak eksik kalır. Sarar’ın bir de hikayesi var. Belki de markanın asıl gücü, biraz bu hikayeden, taşradan dünyaya açılma idealinin ete kemiğe bürünmüş bir örneği olmasından kaynaklanıyor.
Sarar Şirketler Grubu’nun internet sitesindeki “hakkımızda” bölümünün giriş cümlesi şöyle:“1944 yılında, Abdurrahman Sarar’ın Eskişehir’de kurduğu 12 metrekarelik terzi dükkânı, bugün üretim fabrikaları ile dünya çapında faaliyet gösteren bir marka olarak çalışmalarına devam ediyor.”
On iki metrekare...
Oradan bugüne gelinen nokta, nasıl bir ticari başarıyla karşı karşıya olduğumuzu göstermeye yeter zannediyorum.
Bir terzi dükkanından uluslararası ölçekte faaliyet gösteren bir şirketler grubuna uzanan seksen yılı aşkın bir serüven. Böylesi hikayeler, zamanla kurucularının ve sahiplerinin şahsi hikayesi olmaktan çıkar, bir şehrin sahiplendiği, hatta o şehrin kendisi hakkında kurduğu anlatının bir parçası oluverir.
Eskişehir için Sarar biraz da böyledir…
Ne var ki son günlerde, bu başarı hikayesinin gerisinde büyüyen başka bir hikayeyle tanışıyoruz.
Şirketler büyürken sermaye birikir, sermaye birikirken kuşaklar değişir. Üstelik kuşakların değişmesi, yalnızca yönetim kadrolarının yenilenmesi demek değildir. Bir zamanlar aynı dükkanın çatısı altında kurulan ortak hayaller, yıllar sonra farklı beklentilerin, çıkarların ve hak iddialarının konusu olabilir.
Aile şirketlerinin o çok övülen dayanışması, sermayenin ve mülkiyetin paylaşımı söz konusu olduğunda çetin bir sınavdan geçebilir. Aile olmanın kendiliğinden bir ortaklık, ortak olmanın da kendiliğinden bir mutabakat anlamına gelmediği, böylesi zamanlarda anlaşılır.
Nitekim Sarar, geçtiğimiz günlerde bu kez yeni bir yatırımla yahut üretim kapasitesiyle değil, aile üyeleri arasındaki anlaşmazlığın yargıya taşınmasıyla gündeme geldi.
Bir zamanlar on iki metrekarelik dükkanda başlayan serüvenin, bugün büyüyen sermayenin beraberinde getirdiği ihtilaflarla anılması, üzerinde durmaya değer bir tezat oluşturuyor.
Fakat meseleyi yalnızca bir ailenin kendi içindeki anlaşmazlığı olarak ele almak da eksik kalır. Belki de burada gördüğümüz, ailenin başarı hikayesinin gölgesinde kalan mülkiyet ilişkilerinin artık o gölgeye sığmaması.
Kuşakların değiştiğinden söz ettik. Her kuşak, kendi başarısını, hatta kendi başarısızlığını tarihe kaydetme arzusunu da beraberinde taşıması gayet doğal. Önceki kuşağın kurduğu düzeni sürdürmekle yetinmek istemeyenlerin, o düzen içinde kendilerine ait bir yer, bir söz, bir irade aramalarında şaşılacak bir taraf yok.
Hele ki Cemalettin Sarar gibi güçlü bir yönetim otoritesinin, karar alma süreçlerinde belirleyici bir ağırlığın bulunduğu bir dönemin ardından, aile içindeki dengelerin yeniden kurulmasının birtakım gerilimler doğurabileceğini öngörmek güç değildi.
Özellikle aile ile şirketin, akrabalık ilişkileriyle mülkiyet ilişkilerinin birbirine sıkı sıkıya bağlandığı yapılarda, kuşak değişimi yalnızca bir yönetim devri değil, aynı zamanda kimin neye sahip olduğu kadar, kimin ne kadar söz sahibi olacağına ilişkin bir yeniden müzakere süreci olarak ele alınmalı.
Bu bakımdan Sarar ailesinde yaşananları, yalnızca kişiler arasındaki bir ihtilaf olarak değil, aile şirketlerinin büyüdükçe karşı karşıya kaldığı yapısal meselelerin bir tezahürü olarak da okumak mümkün.
Elbette hukuki anlaşmazlığın tarafları, iddiaları ve bunların yargı önündeki karşılığı ayrı bir mesele… Buradan kimin haklı, kimin haksız olduğuna ilişkin bir hüküm çıkarmak ne mümkün ne de gerekli.
Biz ölçümüzü bu kez zenginin malından, servetin nasıl bölüşüleceğine ilişkin meraktan değil, yaşanan sürecin hem Sarar hem de Eskişehir açısından nasıl sonuçlar doğurabileceği sorusundan yana kullanacağız.
Nihayetinde Sarar, kendisini yalnızca ticari faaliyet gösteren bir şirket olarak tanımlamakla yetinemez. En azından seksen yılı aşkın geçmişinin, kendi kurumsal anlatısının ve Eskişehir'le kurduğu ilişkinin yüklediği sorumluluk bunu gerektiriyor.
Bir şirketin mülkiyeti elbette sahiplerine aittir. Fakat o şirketin yıllar içinde biriktirdiği toplumsal karşılık, yarattığı istihdam, şehirle kurduğu iktisadi ve sembolik bağ, yalnızca hissedarların meselesi olarak ele alınmamalı.
Sarar’ın Eskişehir’le ilişkisi bu nedenle önemli. Şirketin geleceği, sadece aile üyelerinin ve ortaklarının meselesi olarak ele alınamaz. On iki metrekarelik bir dükkandan dünya markasına uzanan hikayenin bundan sonraki sayfalarının nasıl yazılacağı, kuşkusuz önce Sarar ailesinin ve şirket yönetiminin vereceği kararlarla belirlenecek ancak o kararlar Eskişehir’i ve Eskişehirliyi de doğrudan etkileyecektir.
